ساختمان پوست

ساختمان پوست: پوست انسان وسیعترین عضو بدن به شمار می رود و بیش از ده درصد وزن بدن را تشکیل میدهد و توانائی رویارویی با محیط اطراف را به بدن می بخشد. ضخامت پوست بین ۱ تا ۴ میلی متر است که در نقاط مختلف بدن متفاوت است. اپیدرم معمولا نازک است و در پوست پلک نازکتر از جاهای دیگر می باشد و تقریبا ۰.۱ میلی متر ضخامت دارد. در مناطقی چون کف دست و پا این لایه ضخیم تر و حدود ۱ میلی متر است. درم حدود ۲۰ برابر ضخیم تر از اپیدرم است و در ناحیه پشت تقریبا ۴-۳ میلی متر ضخامت دارد. لایه زیر پوست نیز دارای ضخامت های متفاوت است و در قسمت ران و شکم ضخیم تر و در ناحیه صورت کم ضخامت تر است.

پوست سبب محافظت بدن در برابر آسیب های مکانیکی، سایش و فشار می شود. لایه خاجی پوست از کراتین فشرده است که در برابر سموم شیمیایی و اسیدها مقاومت می کند و همچنین در برابر اثرات اشعه ماورای بنفش خورشید و عوامل عفونت زا مثل باکتریها و قارچ ها از خود مقاومت نشان می دهد. عمل مهم دیگر پوست ممانعت از هدر رفتن آب بدن است. همچنین لایه درم حاوی رشته های عصبی است که حس هایی چون لمس، فشار، درد و حرارت را منتقل می کند. تنظیم حرارت بدن یکی از نقش های دیگر پوست است. با تبخیر آب از سطح پوست و تعریق، دمای بدن کاهش می یابد و همچنین تغییر در میزان جریان خون داخل پوست باعث تغییر دمای بدن می گردد. تولید ویتامین D در پوست با قرار گرفتن در برابر نور خورشید صورت می گیرد. این ویتامین برای تنظیم مقدار کلسیم و رشد استخوانی ضروری است همچنین پوست از طریق رنگ، قوام و بوی خود، پیام ها ی اجتماعی، هیجانی و جنسی را منتقل می کند.

پوست ازسه لایه تشکیل شده است که شامل اپی درم ، درم و هیپودرم می باشد. ضمایم متعددی نیز در پوست وجود دارد که عبارتند از فولیکول های مو، غدد عرق، غدد چربی و ناخن ها .

اپی درم:

 این لایه تقریبا از ۱۵ تا ۲۰ طبقه سلولی که به صورت فشرده روی هم قرار گرفته اند تشکیل شده است. اکثر این سلول ها یا کراتینوسیت و یا سلول های سنگفرشی هستند و هر کدام چند هزارم میلیمتر اندازه دارند. تحتانی ترین لایه سلولی لایه بازال یا پایه ای نام دارد. در این لایه است که سلول های تازه اپیدرم ساخته می  شوند. در این طبقه، سلولـها از طریق تقسیم میتـوزی ، تکثیر می یابند . هر سلول ، با حفظ سلول والد توانایی تولید یک سلول جدید را نیز دارا می باشد . سلول جوانتـر در جای خـود باقی مانده و سلول پیـرتر از لایـه های اپیدرم رد شده و به سطح می رسد . این سلولها ضمن حرکت خود به سطوح بالاتر با ماده ای به نام کراتین پرمی شوند و آب و چربی خود را از دست می دهند. فسفولیپید موجود در آنها به گلیکـو لیپید ، کلستـرول و سرامیدها تبدیل می شود . در پایان حرکت به صورت لایه ای از سلولها ی مرده روی سطح پوست قرار می گیرند . این طبقه حاوی سلول ای مرده را طبقه شاخی می گویند. تبدیل سلول های اپی تلیال زنده به سلول های شاخی، کراتینیزاسیون نامیده می شود. کراتینیزاسیون نه تنها شامل تبدیل پروتئین های سیتوپلاسمی به الیاف کراتین است بلکه متلاشی شدن کامل سلول های کراتینیزه از جمله سیتوپلاسم و هسته آنها را نیز شامل می شود. طبقه شاخی از لایه های طبقه طبقه سلول های مرده کراتینه شده تشکیل گردیده و دائما در حال جدا شدن و ریختن می باشد. هرسلول طبقه شاخی از ۷۰ درصد کراتین غیر محلول و ۲۰ درصد لیپید که به صورت چسب سلولی است، تشکیل شده است. عمده چربی های بین سلولی طبقه شاخی، سرآمیدها، کلسترول و اسیدهای چرب می باشند و به مقادیر کمتر ترکیباتی مانند کلستریل سولفات، استرهای کلسترول، مومها، تری گلیسریدها، اسکوالن، آلکانهای نرمال و فسفولیپیدها در طبقه شاخی وجود دارند. چربیهای طبقه شاخی، به طور عمده در فضای بین سلولی تمرکز یافته اند. به علاوه، پروتئین و آنزیم نیز در فضای بین سلولی وجود دارند . به نظر می رسد مهمترین وظیفه اپی درم ایجاد طبقه شاخی باشد، چرا که خصوصیات سدی پوست عمدتا در طبقه شاخی نهفته است و جز درموارد خاص از بین لایه های اپی درم ، طبقه شاخی سد اصلی در مقابل داروها و عوامل شیمیایی است. در لایه اپیدرم یک عامل مرطوب کننده طبیعی به نام NMF وجود دارد . تماس طولانی مدت با مواد پاک کننـده قوی و تغییر شرایط آب و هوایی می تواند به کاهش میزان NMF منجر شده و پوست را شکننده و خشک کند . سرامیدها یک نقش حیاتی در قابلیت نگهداری رطوبت توسط پوست بازی میکنند که این مسئله می تواند در سنین کهولت و نیز در مقابل تابش مستقیم خورشید ، ساختمان پوست را محافظت نماید .

طول مدت حیات از سلول بازال تا آخرین سلول زنده ۴۰ تا ۵۶ روز است، لایه شاخی نیز در عرض ۱۰ تا ۱۶ روز می ریزد. بنابراین طول عمر کلی این لایه ها ۴۰ تا ۷۲ روز می باشد.

علاوه بر کراتینوسیت ها سلول های دیگری در اپیدرم وجود دارند. از جمله سلول های لانگرهانس که در سیستم ایمنی بدن نقش داشته و سلول های ملانوسیت که رنگدانه های پوست موسوم به ملانین را تولید می کنند. ملانین تولید شده به داخل کراتینوسیت ها رانده می شود. اختلاف رنگ پوست در افراد مختلف و نژادهای گوناگون بیشتر به خاطر مقادیر متفاوت ملانین در پوست آنهاست. نور خورشید باعث تحریک پوست برای تولید ملانین می شود.

درم:

 لایه میانی پوست می باشد که از بافت پیوندی (رشته های کلاژن و الاستین)، عناصر سلولی و ماده زمینه ای یا ماتریکس بین سلولی تشکیل شده است. عروق خونی و لنفاوی، رشته های عصبی و ضمایم جلدی (فولیکول ها و غدد سباسه و غدد عرق) هم در درم قرار دارند.

سلول های اصلی درم شامل فیبروبلاست ها هستند که رشته های کلاژن و ماده بین سلولی را تولید می کنند. سایر سلول های درم شامل لکوسیت ها هستند که مسئول دفاع بر علیه عفونت ها می باشند.

کلاژن و الاستین پروتئین هایی به صورت فیبر می باشند که قدرت و خاصیت ارتجاعی پوست را سبب می شوند. در صورت اسیب دیدن این رشته ها مثلا در سنین پیری یا تماس زیاد با  آفتاب پوست شل شده و خاصیت ارتجاعی آن کم می شود و نازک و چروکیده می گردد.

غدد سبابه به فولیکول مو اتصال دارند و ترشحات آنها از راه مجرای باریکی به داخل فولیکول می ریزد. این غدد ماده ای چرب به نام سبوم ترشح می کنند که به سطح پوست رسیده و آن را با یک لایه روغنی می پوشاند.

درم لایه ای پر اهمیت برای پوست است و وظرایف زیر را دارد:

– اپیدرم را به کمک شبکه وسیع وظریف مویرگها ی خونی خود ، تغذیه می کند.

– به کمک شبکه محکمی از کلاژن و رشته های پروتئینی الاستین، سبب استحکام بافت پوست می شود.

– خاصیت ارتجاعی و کشسانی پوست را تامین می کند.

– به عنوان یک منبع دخیره آب عمل می کند.

– پوست را در مقابل آسبهای مکانیکی محافظت می کند.

– نقش مهمی به عنوان یک گیرنده حسی ویک تنظیم کننده داخلی بازی می کند.

هیپودرم:

 یا بافت چربی زیر جلدی، عمقی ترین لایه پوست است که به عنوان منبعی برای تشکیل و ذخیره چربی و محلی برای متابولیسم فعال لیپیدها عمل کرده و لایه های فوقانی خود را حمایت می کند.

تفاوت ساختمان پوست مردان و زنان

بدن انسانها عموما شباهت زیادی بهم داشته و تنها در موارد جزئی با هم متفاوت می باشد .پوست نیز از این مقوله مستثنی نمی باشد . جنسیت، مهمترین عامل ایجاد تفاوت در پوست است.

– ترشحات غدد جنسی مردانه ، بر ضخامت پوست و استحکام لایه های درم می افزاید.

– پوست مردان پر موتر و زبرتر از پوست زنان است.

– غدد عرق ریز مردان بیشتر از زنان است.

– ملانین بیشتری در سلولهای پوست مردان وجود دارد که به همین دلیل ، پوست مردان غالبا تیره تر از پوست زنان است .

– پوست مردان به علت تولید بیشتر مواد مترشحه غدد چربی ، چربتر است.

– مواد شیمیایی مترشحه از غدد زنانه ، پوست را صافتر و لطیفتر می کند.

– موی بدن زنان کمتر ونازکتر از مردان است اما موی سرشان از نظر طول قابلیت رشد بیشتری دارد.

– مردان به نسبت زنان ریزش موی بیشتری دارند. در سنین کهولت ، قسمتهایی از موی مردان کم پشت شده و بقیه به سفید یا خاکستری می گراید.

 

مو

در تمام نقاط پوست بدن غیر از کف دست و پا بخش قرمز رنگ لب ها پوست روی بند انگشتان و قسمت هایی از اندام تناسلی موها وجود دارند. مو از یک مجرای طولی در درون پوست به نام فولیکول  خارج رشد می کند.

قسمت طولی مو که از درم رشد کرده و از سطح پوست خارج می شود تنه مو نامیده می شود. در انتهای تحتانی فولیکول برجستگی وجود دارد که سلول های ریشه مو در آن قرار دارد. این سلول ها قابلیت زیادی برای تقسیم دارند. با تقسیم شدن این ها سلول های تازه تشکیل شده به صورت عمودی قرار گرفته و به طرف بالا حرکت می کنند و بدین ترتیب مو بلند می شود. با حرکت این سلول ها به طرف بالا مانند آنچه در مورد پوست اتفاق می افتد این سلول ها نیز می میرند و بنابراین قسمت بالایی مو که از سطح پوست بیرون آمده است متشکل از سلول های کراتینی مرده است. ماده اصلی این قسمت به نام کراتین سخت موسوم است که ترکیب شیمیایی آن با کراتین لایه شاخی پوست تفاوت دارد. عضلات ظریفی به مو اتصال دارند که انقباض آنها سبب سیخ شدن موها می گردد.

غدد عرق اکرین

اینها به صورت لوله های طویلی هستند که قاعده آنها کلاف در هم پیچیده ای است که در قسمت زیرین درم قرار دارد. این لوله ها اپیدرم رسیده و به صورت سوراخ کوچک عرق در سطح پوست خاتمه می یابند. دو تا سه میلیون غدد عرق که به صورت غیر یکنواخت توزیع شده اند در بدن وجود دارد. در ناحیه ی صورت و کف دست و پا این غدد بیشترند. کار اصلی غدد عرق تنظیم حرارت بدن است. تبخیر عرق از سطح پوست باعث خنک شدن پوست می گردد. معمولا عرق تولید شده به وسیله غدد اکرین فاقد بواست.

غدد عرق آپوکرین

این غدد بزرگتر و درهم پیچیده تر از  غدد اکرین بوده و عمدتاً در فرورفتگی های بازو، نواحی تناسلی و اطراف نوک پستان وجود دارند. در مجرای خارجی گوش و پلک ها نیز غدد مشابهی وجود دارد. این غدد طی دوران بزرگسالی شروع به ترشح می کنند. در انسان عملکرد فیزیولوژیک بخصوصی برای اینها شناخته نشده است ولی در سایر پستانداران ترشح غدد آپوکرین دارای بوی مخصوصی است که ایجاد جاذبه جنسی می کند. ترشحات این غده تا حدودی غلیظ است و بوی نامطبوع دارد. البته در موقع تولید این ترشحات بدون بو هستند ولی با تغییر ترکیبات آنها توسط باکتری ها بوی نامطبوع آنها ایجاد می گردد.

 مطلب تصادفی: مراقبت از پوست و مو
ساختمان پوست شکل یک
ساختمان پوست شکل دو

تالیف: دکتر مرتضی شفقی خالکی

حجم فایل: ۱۷۴KB

به اشتراک گذاری

One Thought to “ساختمان پوست”

Leave a Comment

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.