پسوریازیس (بیماری صدف یا داء الصدف)  یک بیماری مزمن، شایع و پرولیفراتیو پوستی است که طی  آن به دنبال تکثیر سلول ها،  افزایش ضخامت پوستی، قرمزی و پلاک‌های جلدی نمایان می گردد. این بیماری پوست، ناخن و مفاصل را درگیر می کند. واژه پسوریازیس (Psoriasis) از لغت یونانی psora  به معنای خارش گرفته شده است. به زبان ساده پسوریازیس، یک بیماری پوستی خود ایمنی است . یعنی بدن بر علیه خودش عمل می‌کند. در پوست انسان دائما سلول‌های مرده و آسیب دیده در حال ریزش هستند و سلول‌های سالم و جدید جایگزین آن‌ها می‌شوند ولی در این بیماری به دلیل سیگنال‌ها و دستورات اشتباهی که به سلول‌های پوستی می‌رسد سلول‌ها با سرعتی بسیار بیشتر از ریزش سلول‌ها ، تولید می‌شوند و به این ترتیب موجب پوسته پوسته شدن پوست شده و ظاهری نامناسب به پوست فرد می‌دهند.

چندین شکل بالینی مشخص از این بیماری وجود دارد ولی معمولاً شایع‌ترین تظاهرات بالینی آن پلاکهای پوسته دهنده ای است که آرنج ها، زانوها و پوست سر را درگیر می کند. از نظر میزان شیوع بیماری، تقریبا ۱ تا ۳ درصد از جمعیت را درگیر می کند. این بیماری جزء شایع ترین اختلالات سیستم ایمنی در جهان به ویژه در کشورهای اسکاندیناوی و اروپای شمالی به حساب می آید. احتمال ابتلا به بیماری در هر سنی وجود دارد ولی در ۷۵ درصد بیماران نخستین علائم بیماری قبل از سن ۴۶ سالگی ظاهر می شود (معمولاً در سال های دهه دوم زندگی احتمال ابتلا به این بیماری بیشتر است ولی در اواخر دهه پنجم زندگی نیز مجدداً ریسک ابتلا به این بیماری افزایش می یابد.) نیمی از بیماران دارای سابقه خانوادگی (ارثی) نیز هستند، اگر چه عوامل محیطی نیز نقش مهمی را در بروز این بیماری ایفا می کنند. مردان و زنان به یک نسبت به این بیماری مبتلا می شوند و بستگان درجه اول افراد مبتلا با افزایش خطر ابتلا به پسوریازیس مواجه هستند. یک سوم بیماران دچار درگیری ناخن ها به این بیماری نیز می شوند و در ۵ تا ۸ درصد از بیماران پسوریازیسی درگیری مفاصل (آرتریت پسوریازیسی) دیده می شود، شروع این آرتریت ممکن است قبل همزمان یا پس از بروز تظاهرات پوستی باشد.

مناطق شایع ابتلا به پسوریازیس

پیش آگهی

این بیماری یک بیماری ژنتیکی بوده و به هیچ عنوان مسری و واگیردار نیست. پسوریازیس یک بیماری قابل درمان است ولی تاکنون درمان قطعی آن شناخته نشده است. داروهای بسیاری وجود دارند که با استفاده از آنها، پسوریازیس کنترل می‌شود. باید توجه داشت که کیفیت زندگی بیماران مبتلا به پسوریازیس به دلیل مشکلات اجتماعی، روانی و عملکرد فیزیکی کاهش می یابد و معمولاً پشتیبانی روحی و دادن امید به بیمار موجب می‌شود تا دردسرها و مشکلات درمان‌های موضعی مورد استفاده و عوارض جانبی آنها برای بیمار قابل تحمل شود.

انواع پسوریازیس

  • پلاک پسوریازیس Plaque Psoriasis

پلاک پسوریازیس یا پسوریازیس ولگاریس، شایعترین نوع پسوریازیس می باشد. ضایعات پلاک پسوریازیس اغلب موارد، ولی نه همیشه، بدون علامت هسند. در ۲۵ درصد بیماران سوزش و خارش و در ۵۰ درصد بیماران فقط خارش ضایعات رخ می‌دهد که گاهی ممکن است شدید باشد. ضایعات پسوریازیس در ابتدا به صورت پاپولهای قرمز پوسته  شونده کوچکی هستند که به سرعت به یکدیگر پیوسته و گسترش می یابند و باعث تشکیل ضایعات گرد با حدود مشخص، وسیع، قرمز، فلس مانند و در نهایت تشکیل پلاک می شوند. پوسته های پسوریازیس سفید درخشان (نقره ای رنگ) و چسبنده بوده و ممکن است با جدا شدن آنها از روی پوست نقاط کوچک خونریزی‌دهنده ای (علامت شبنم خونی auspitz sign) نمایان شود. پوسته ها گاهی به شدت متراکم چسبنده و منتشر می‌شوند (به خصوص روی پوست سر). ضایعت پسوریازیس در آرنج‌ها، زانوها، پوست سر، شکاف سرین و ناخن های انگشتان دست و پا بیشتر دیده شده و معمولا این بیماری در نواحی ژنیتال، کف دست ها و پاها و صورت کمتر دیده می‌شود.

در برخی از مبتلایان به بیماری پسوریازیس، حتی تحریک شدن پوست با نوک سوزن یا گزش حشرات می تواند عامل تحریک کننده پلاک در نقطه ای جدید باشد. هر زمان که پوست شما آسیب دیده یا تحریک شود می تواند باعث تشکیل پلاک جدید پسوریازیس گردد. پزشکان این واکنش را پدیده کوبنر می نامند و از بین هر ۴ بیمار پسوریازیسی ۱ نفر ممکن است این پدیده را تجربه کند.

پلاک پسوریازیس در بدن
پلاک پسوریازیس در سر
پلاک های مزمن و بزرگ پسوریازیس

۲) پسوریازیس پوستولی موضعی Localized Pustular Psoriasis

این شکل مزمن و راجعه از پسوریازیس با مصرف دخانیات ارتباط دارد. پوستول های کوچک از یک قاعده  قرمز روی کف دست ها و پاها آغاز می شوند .پوستول ها پاره نمی شوند بلکه به رنگ قهوه ای تیره در می آیند و وقتی به سطح پوست می رسند پوسته می دهند. این ضایعات اغلب بسیار دردناک هستند. درگیر شدن ناخن نیز شایع است.

پسوریازیس پوستولی موضعی

۳) پسوریازیس پوستولی فراگیر Generalized Pustular Psorisis

شکل غیر شایع و شدید پسوریازیس است که به پیگیری اورژانسی پزشکی نیاز دارد. ممکن است با تب و حساسیت در لمس همراه باشد. بیماران از لرز و کسالت شکایت می کنند. ممکن است مصرف برخی داروها با بروز این پسوریازیس مربوط باشند. پوستول های سترون به صورت ناحیه ای یا فراگیر و اغلب به صورت موجی ایجاد می‌شوند. به مرور پوستول ها دچار پوسته ریزی ظریف شده و موج جدیدی از پوستول ها تظاهر می یابند.

پسوریازیس پوستولی فراگیر
پسوریازیس پوستولی فراگیر

۴) پسوریازیس قطره ای Guttate Psoriasis

پسوریازیس قطره ای یا خال دار شکل بی ثباتی از بیماری است که به صورت ظهور ناگهانی ایجاد می شود. این بیماری معمولا در کودکان و نوجوانان ظاهر می‌شود و دلیل اصلی آن عفونت باکتریایی مانند «عفونت استرپتوکوکی گلو» است. به طور کلی این شکل از بیماری اغلب بعد از برونشیت استرپتوکوکی گروه‌ A، عفونت‌های ویروسی و با شیوع کمتر با ترک ترک مصرف استروئیدهای سیستمی بروز پیدا می کند.

در این نوع پسوریازیس تعداد بیشماری از پاپولهای پسوریازیسی یک شکل (لکه‌های کوچک و شبیه به قطره آب) روی بدن، دست، پا و کف سر به قطر ۲ تا ۵ میلیمتر و با پوسته ریزی نقره‌ای تشکیل می‌شود و اغلب بعد از مدتی از بین می‌رود. ضایعات کوچک و نرم بوده و توسط پوسته نازکی پوشانده می‌شوند و به ضخیمی پلاک‌ها نیستند، معمولاً بیشتر با ضایعات درخشان و قرمز رنگ مشخص می گردد.

پسوریازیس قطره ای

۵) پسوریازیس معکوس یا بین چین ها Inverse or Intertriginous Psoriasis

پسوریازیس معکوس بیشتر با ضایعات درخشان و قرمز رنگ مشخص می گردد. این شکل غیر شایع از بیماری در نواحی فلکسور یا بین چین های بدن و اغلب  کشاله ران، زیر بغل و زیر پستان ها رخ می دهد. پلاک های نرم قرمز و با حدود کاملاً واضح، به صورت تیپیک فاقد فلس و پوست ریزی و اغلب بدبو در این شرکت بیماری وجود دارد. نکته جالب توجه این است که ضایعات به دلیل تولید پپتیدهای آندروژن (Cathelicidines و beta-defensins) به ندرت دچار عفونت ثانویه می شود اما در بیماران دیابتی و در بیمارانی که استروئید های موضعی مصرف می‌کنند اضافه شدن عفونت‌های کاندیدایی با شروع بیشتری دیده می‌شود.

پسوریازیس معکوس یا بین چین ها
پسوریازیس معکوس یا بین چین ها

۶) پسوریازیس اریترودرمیک Erythrodermic Psorisis

شدید ترین نوع بیماری پسوریازیس اریترودرمیک است و نیازمند توجهات فوری پزشکی است. در این بیماری قرمزی و التهاب حاد و پوسته ها در بیش از ۹۰ درصد سطح بدن ظاهر می شود. علامت سیستمیک شامل هایپرترمی، تاکیکاردی، ادم، هیدراتاسیون، لرز و تنگی نفس ظاهر می‌شود و در صورت عدم کنترل عوارض تهدید کننده حیات مثل هایپوولمی، اختلال الکترولیتی و سپتی سمی نیز رخ می دهد.

این شکل شدید و غیر شایع ممکن است با مصرف برخی دارو ها در ارتباط باشد.

پسوریازیس اریترودرمیک

۷) بیماری پسوریازیس ناخن

در نیمی از مواقع این بیماری به ناخن‌های فرد نیز رسیده و سبب مشکلاتی در آن‌ها نیز می‌شود، از جمله سوراخ شدن ناخن‌ها، غیر عادی شدن شکل ناخن‌ها، کنده شدن ناخن‌ها و تغییر رنگ آن‌ها. درگیر شدن ناخن ها به بیماری پسوریازیس با علایم بالینی متغیری همراه است و بستگی به این دارد که کدام نواحی خاص از ماتریکس ناخن درگیر شده باشند. سوراخ سوراخ شدن ناخن (Pitting) ناشی از درگیری ماتریکس است. اونیکولیز (جدا شدن ناخن از بستر آن)، بقایای زائد زیر ناخن،  تغییر رنگ زیر ناخن به زرد مایل به قهوه ای (که به آن لکه های روغنی گفته می شود) و دیستروفی ناخن ممکن است ناشی از درگیری عمیق ماتریکس ناخن و یا درگیری بستر ناخن باشد.

بیماری پسوریازیس ناخن
لکه روغن پسوریازسی ناخن

۸) آرتریت پسوریازیسی

 آرتریت پسوریاتیک یک آرتریت التهابی سرونگاتیو (فاکتور روماتوئید منفی) بوده که در ۲۵ درصد بیماران مبتلا به پسوریازیس اتفاق می‌افتد و خصوصیات آن تلفیقی از ویژگی های آرتریت روماتوئید و اسپوندیلوآرتریوپاتی های سرونگاتیو است. مفاصل دیستال و ناخنهای مجاور آن نواحی شایع درگیری هستند اما زانو شانه مچ دست و پا هم ممکن است درگیر شود

آرتریت پسوریازیسی

عوامل تشدید کننده بیماری

   عوامل زیادی مثل کوهنوردی، استرس، الکل، سیگار، تروما (پدیده کوبنر)، داروها و غیره می‌تواند باعث شدیدتر شدن پسوریازیس در افراد شود. در ۸۰ درصد بیماران در فصول گرم سال و همچنین قرار گرفتن در معرض هوای مرطوب و نور خورشید علائم پسوریازیس بهبود پیدا می‌کند، در حالی که در ۹۰ درصد بیماران فصول سرد سال علائم بیماری شدیدتر می شود.  اضطراب و استرس های روانی نیز باعث بدتر شدن بیماری می‌شود. عفونت های ویروسی (مثل ویروس HIV) یا باکتریایی (به ویژه فارنژیت استرپتوکوکی) از جمله عواملی هستند که می‌توانند باعث شروع و یا شعله ور شدن پسوریازیس گردند. انواع بریدگی، سوختگی، سائیدگی، تزریقات، گازگرفتگی، جراحی و سایر آسیب های وارد شده به پوست می تواند به گسترش و پیشرفت ضایعات پسوریازیسی منجر شود.

داروهای القا کننده پسوریازیس

مطالعات متعدد نشان می دهند داروهای زیادی می توانند باعث بدتر شدن وضعیت ضایعات پسوریازیس قبلی شده و یا موجب ایجاد ضایعات جدید بر روی پوست به ظاهر سالم شوند. داروها حتی می توانند منجر به بروز این بیماری در افراد با یا بدون سابقه خانوادگی شوند.

 کلروکین (یک داروی ضد مالاریا که در درمان آرتریت روماتوئید یا کروناویروس نیز استفاده می شود) می تواند روند بیماری پسوریازیس را بدتر کرده و حتی می تواند عامل ایجاد آن باشد، اما هیدروکسی کلروکین چنین عوارضی را در پی نداشته و معمولاً در ۷۵ درصد بیماران مبتلا به آرتریت پسوریاتیک با یک پاسخ درمانی مطلوب همراه است.

لیتیوم که در درمان بیماری‌های اعصاب و روان همچون اختلالات دو قطبی استفاده می شود، می تواند موجب تشدید پسوریازیس و یا مقاومت به درمان  شود ولی با این حال وجود پسوریازیس دلیلی برای منع مصرف مطلق این دارو به شمار نمی آید و در صورت ضرورت استفاده از درمان لیتیم می توان از درمان های ویژه تری برای پسوریازیس استفاده کرد.

به طور کلی برخی بی حس کننده ها، ترکیبات آنتی بیوتیک، داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs)، داروهای قلبی عروقی، داروهای گوارشی، هورمونها، داروهای ضد درد اپیوئیدی، داروهای موثر و اعصاب و روان و برخی دیگر از داروها می توانند القا کننده پسوریازیس باشند. در جدول زیر برخی از این داروها معرفی شده‌اند:

داروهای القا کننده پسوریازیس

بی حس کننده

پریلوکائین

آنتی بیوتیک ها

پنی سیلین ها (آموکسی سیلین، آمپی سیلین، سولفانامیدها، تربینافین، تتراسیکلین ها، ونکومایسین

داروهای ضد التهاب

کورتیکوستروئید ها (بعد از قطع مصرف)، NSAIDs (ایندومتاسین، سالیسیلات ها)

داروهای ضد مالاریا

کلروکین

داروهای قلبی عروقی

استازولامید، آمیودارون، مهارکننده های آنزیم مبدل آنژیوتانسین (کاپتوپریل، انالاپریل)، بتا بلاکرها (اتنولول، متوپرولول، پروپرانولول، تیمولول)، مسدود کننده های کانال کلسیم (دی هیدروپیریدین ها، دیلتیازم، وراپامیل)، کلونیدین، دیگوکسین، جمفیبروزیل، کینیدین

آتاگونیست های H2

سایمتیدین، رانیتیدین

هورمون ها

اکساندرولون، پروژسترون

ضد دردهای مخدر

مورفین

سایتوتروپیک ها

لیتیوم کربنات، والپروئیک اسید، فلوکستین، کاربامازپین، الانزاپین

ترکیبات متفرقه

پتاسیم یدید، جیوه، اینترفرون آلفا، اینترون بتا، فاکتور تحریک کننده کلونی زایی گرانولوسیت ماکروفاژ (GM-CSF)

تشخیص بیماری

تشخیص بر اساس معاینات فیزیکی و بررسی ضایعات صورت می‌گیرد. تاریخچه بیماری (شروع و مدت ضایعات، تاریخچه خانوادگی، حضور فاکتورهای تشدید کننده بیماری، درمان قبلی با داروهای ضد پسوریازیس، تماس با توکسین ها و مواد شیمیایی و آلرژن های محیطی) اهمیت دارد. جهت تایید می توان از بیوپسی ضایعات پوستی استفاده کرد.

تشخیص های افتراقی

  • درماتیت سبورئیک بیشتر از پسوریازیس صورت را درگیر می کند ولی وجود یکی از این دو بیماری در پوست سر ناقض دیگری نیست و ممکن است هر دو بیماری وجود داشته باشد.
  • اگزمای دیس هیدروتیک دست پا بیشتر وزیکولی است تا پوستولی
  • تینه آی سر و انیکومیکوز را با آزمایش هیدروکسید پتاسیم باید رد کرد. ( آزمایش هیدروکسید پتاسیم انجام شود)
  • پوستولوز اگزانتمی فراگیر حاد

یافته های آزمایشگاهی

  • مشاهدات در پانچ بیوپسی عبارتند از آکانتوز (ضخیم‌شدن اپیدرم) همراه با تبدیل شدن منظم rere، هایپرکراتوز همراه با باقی ماندن هسته‌ها در لایه شاخی (پاراکراتوز)، هیپو گرانولوز، و وجود نوتروفیل ها در قسمت بالای اپیدرم( میکرو آبسه‌های مونرو)
  • در پسوریازیس قطره‌ای باید فارنژیت استرپتوکوکی را با اندازه گیری عیار آنتی استرپتولیزین O یا کشت گلو تایید کرد
  • در پسوریازیس معکوس باید آزمایش هیدروکسید پتاسیم برای رد کردن کاندیدا انجام شود
  • در موارد شدید و مقاوم به درمان ارزیابی عفونت با ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) لازم است
به اشتراک گذاری

4 Thoughts to “پسوریازیس”

  1. Shayan

    مقاله خیلی خوب و کاملی بود. لطفا درمانهای این بیماری رو هم توضیح بدید. تشکر

  2. فاطمه اسلامی

    ممنون از اطلاعات خوبی که گذاشتید، دارویی که کنترل یا درمانش بکنه چی هست، خواهر من احتمالا این بیماری رو داره، تو ناحیه ی سرش، البته خفیفه و بیشتر قرمزه و ضخیم

    1. با سلام. خوشحالیم که این مقاله مفید واقع شده است. تا پایان هفته درمانهای این بیماری هم در همین قسمت به این مقاله اضافه میشه

  3. یاسر باقری

    به نام خدا.

    سلام.عالی بود. متشکر

Leave a Comment

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.